Ειπώθηκαν πάρα πολλά. Μέχρι πριν από κάποιο καιρό ήμουν πεπεισμένος ότι υπάρχει μόνο μία πλευρά. Αυτό που γίνεται με λανθασμένο τρόπο σε αυτή τη συζήτηση δεν είναι τα επιχειρήματα (τουλάχιστον όπου δεν σκιάζονται από αδικαιολόγητες και ανούσιες προσβλητικές επιθέσεις). Είναι η μανιχαϊστική και εγωιστική νοοτροπία κάθε ενός από εμάς.
Το επιχείρημά σας δεν δυναμώνει αναλόγως με το πόσο θα φωνάξετε, θα βρίσετε, με το πόσο θα αδικηθείτε ή θα κυνηγηθείτε, με το αν και σε ποιο βαθμό θα θιχτεί το συμφέρον ή το μέλλον σας. Γιατί εδώ μιλάτε για κάτι πιο διαχρονικό. Μιλάτε για δημοκρατία, αντιδημοκρατία, αυτήν την χιλιοπαιγμένη πλέον έκφραση "άλλες εποχές". Θα ήθελα να σταθούμε λίγο σε αυτές.
Η περίπτωση στην οποία βασίζουμε τη συζήτηση, δηλ. οι καταλήψεις στα Πανεπιστήμια, είναι από πολλές πλευρές ιδιόμορφη: Το Πανεπιστημιακό άσυλο δίνει την "ευχέρεια" στους φοιτητές να λαμβάνουν ακόμη και έκνομες αποφάσεις, αρκεί να εφαρμόζονται στο πλαίσιο του Ασύλου (π.χ. δεν μπορούμε να κάνουμε κατάληψη σε κτίριο εκτός ΕΜΠ). Κατά την λήψη αυτών των αποφάσεων ακολουθείται μια (εν δυνάμει) αμεσοδημοκρατική διαδικασία, όπου όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα ίσης ψήφου. Παρόλα αυτά οι διαθέσιμες στους ή προς ψήφιση από τους φοιτητές προτάσεις προέρχονται από μια παγιωμένη αντιπροσωπευτική κάστα κομματικών εντεταλμένων. Φοιτητών, μεν, κομματικών εντεταλμένων δε. Χωρίς περαιτέρω χρωματισμό της έκφρασης (τουλ. προς το παρόν).
Ακούστηκε η έκφραση "η ελευθερία κάποιου τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου". Αλλά αυτό δεν είναι η λύση. Είναι το "πρόβλημα". Είναι εκείνο το θέμα στο οποίο κανείς θέτει τη δική του νοητή γραμμή κατά τις προσωπικές του αντιλήψεις ή το προσωπικό (ή συλλογικό) συμφέρον. Η δυσάρεστη αυτή κατάσταση προκύπτει όταν αυτή η γραμμή ανάμεσα στις ελευθερίες λαμβάνεται δογματικά και καθίσταται casus beli. Ας μιλήσουμε, λοιπόν, λίγο για ελευθερίες.
Στη Δημοκρατία, τουλάχιστον με τον τρόπο που την αντιλαμβάνομαι εγώ, η ελευθερίες είναι η πρόκληση, η επιτυχία της οι σωστές "συμβάσεις" ή "συμβιβασμοί" ανάμεσα στις ελευθερίες. Δεν μπορεί να υπάρξει απόλυτη ελευθερία και αυτό υποθέτω το κατανοείτε όλοι. Είναι βέβαιο πως δεν το
αποδέχεστε όλοι, αλλά ελπίζω ότι το κατανοείτε. Μια από τις βασικές "συμβάσεις" στη Δημοκρατία είναι η αρχή της πλειοψηφίας. Είναι εκείνη που επιτρέπει την λήψη αποφάσεων σε ένα σύνολο σκεπτόμενων ανθρώπων με εξίσου αποδεκτές αλλά ετερόκλητες απόψεις. Θεμιτό θα ήταν να υπάρχει όλη αυτή η ζητούμενη πολυφωνία και ταυτόχρονα η ομοφωνία. Προκειμένου να υπάρξουν και οι δυο προϋποτίθεται η τέλεια σύνθεση των απόψεων, πράγμα που εκ των πραγμάτων σπάνια είναι δυνατή.
Θεωρώ την κατάληψη μέτρο
αυταρχικό: Αφαιρεί από φοιτητές (είτε λίγους είτε πολλούς) το δικαίωμα να συμμετάσχει
ελεύθερα στις διαδικασίες που επιτελούνται
κανονικά στον υπό κατάληψη χώρο. Και γι' αυτό διαφωνώ με την κατάληψη. Εξίσου αυταρχική θεωρώ και την ανάδειξη κυβέρνησης-εξουσίας μέσω
ενισχυμένου εκλογικού συστήματος όπου δεν λαμβάνεται υπ' όψιν η αποχή. Στο δικό μου μυαλό μια κυβέρνηση που εκλέγεται από το 35% ή το 40% ακόμα και του 60% των δικαιωματικά ψηφοφόρων, και παρόλα αυτά έχει το ελεύθερο να αποφασίζει αυτόνομα ή αυτοδύναμα, είναι ο ορισμός του αυταρχισμού. Και γι' αυτό διαφωνώ με το τρέχον εκλογικό σύστημα.
Σκοπίμως χρησιμοποίησα την έκφραση "αυταρχικό" αντί "αντιδημοκρατικό". Γιατί η Δημοκρατία επιτρέπει στο πλαίσιο των συμβάσεών της, και μέσω αυτών, να υιοθετούνται θέσεις και πράξεις που κανείς μπορεί να θεωρεί αυταρχικές ή άδικες. Για να πάμε ένα βήμα παραπέρα, οι καταλήψεις είναι και
έκνομες,
παράνομες. Και αυτό δεν είναι πλέον προσωπική μου άποψη, είναι γεγονός, δυνάμει των νόμων του Κράτους. Παρόλα αυτά, δεν με υποχρεώνει κανένας να θεωρήσω έναν νόμο πιο αυταρχικό από την πράξη που αποτρέπει. Μάλιστα, πολλοί νόμοι, δηλ. εκείνοι οι κανόνες που ορίζουν τι είναι έκνομο και τί όχι, έχουν κριθεί με τη σειρά τους άκυροι, αυτή τη φορά με αναφορά προς έναν πιο "ισχυρό" κανονισμό, το Σύνταγμα.
Επί Χούντας απαγορευόταν η συνάθροιση άνω των 4 ή 5 (δεν θυμάμαι καλά) ατόμων. Οποιοσδήποτε το έκανε εθεωρείτο παράνομος. Παρόλα αυτά κανένας δεν μπορούσε να υποχρεώσει τον κάθε πολίτη στη συνείδησή του να θεωρεί τον κανόνα αυταρχικό ή άδικο, παρόλο που δεν υπήρχε κάποιος καταστατικός χάρτης (όπως το Σύνταγμα) που να δικαιώνει τους πολίτες. Μια, λοιπόν, από τις σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο τότε και στο τώρα είναι ακριβώς η ύπαρξη αυτού του Συντάγματος, που προστατεύει (ατομικά, κλπ) δικαιώματα. Και ένα από αυτά είναι το δικαίωμα στη διαμαρτυρία.
Θυμηθείτε την περίπτωση του Ασφαλιστικού επί ΠΑΣΟΚ. Η (με αυταρχικό τρόπο σημειώνω εγώ) εκλεγμένη και αυτοδύναμη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ προσπάθησε να νομοθετήσει με τέτοιον τρόπο που δημιούργησε 1 εκατομμύριο (τουλάχιστον) πολίτες το αίσθημα της αδικίας. Απήργησαν (ως έχουν το δικαίωμα) και έκλεισαν τους δρόμους. Πόσοι δεν ήταν εκείνοι που ένιωσαν ότι αυτό το 1 εκατομμύριο ανθρώπων έκλεισαν αυταρχικά τους δρόμους και τους δυσκόλεψαν να πάνε στη δουλειά τους, ή τη βόλτα τους; Κάθε τόσο βγαίνουν στους δρόμους χιλιάδες φοιτητές και σταματούν την κυκλοφορία για να διαδηλώσουν. Πόσο αυταρχικό θα το θεωρούν κάποιοι εργαζόμενοι που καθυστερούν εξ' αιτίας τους στη δουλειά τους. Το ίδιο με επαγγελματικούς κλάδους, με συμβασιούχους, με συνταξιούχους. Η αυταρχικότερη, δε, των περιπτώσεων (για αρκετούς) είναι η διχοτόμηση της Ελλάδας από τους αγρότες!
Παρόλα αυτά, για μένα ο αυταρχισμός έχει και κλίμακα έντασης, και διαφορετικές "ποιότητες", όπως και διαφορετικά επιχειρήματα. Και πλέον η ισορροπία "ελευθεριών" που τόσο συχνά επικαλείστε, γίνεται ισορροπία "αυταρχισμού". Ποιος σκέφτηκε πόσο αυταρχικό αισθάνεται ο εργαζόμενος ένα κράτος που θα τον υποχρεώνει να δουλεύει μέχρι τα 70 του χρόνια; Ποιος σκέφτηκε τον αγρότη, το συνταξιούχο, τον συμβασιούχο; Λίγοι. Και σ' αυτήν την διαρκώς αυξανόμενη έλλειψη αλληλεγγύης ανάμεσα στις κοινωνικές ομάδες παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες. Καλό θα ήταν (αν το κρίνετε σκόπιμο) να αναπτυχθεί ξεχωριστά, καθώς περνάμε στο τελευταίο στάδιο.
Έχουμε από τη μία μια αυταρχική (για μένα) κυβέρνηση που αποφασίζει και διατάσσει ελέω μιας μειοψηφίας του Ελληνικού λαού, που μέσω ενός εκλογικού συστήματος καθίσταται πλειοψηφία. Αυτή, μάλιστα, η κυβέρνηση αποσπά τις ψήφους με δόλωμα ένα προεκλογικό πρόγραμμα, το οποίο δεν την δεσμεύει με κανέναν τρόπο. Καμία κυβέρνηση, κανένας πρωθυπουργός δεν δικάστηκε, αστικά ή ποινικά, για παραπλάνηση του λαού, για αθέτηση των προεκλογικών δεσμεύσεων, για λαϊκό εμπαιγμό, για (εσχάτη; ) προδοσία. Έχουμε επίσης κάποια μέτρα τα οποία πολύς κόσμος θεωρεί εξίσου ή περισσότερο αυταρχικά με την κυβέρνηση. Με ποιον τρόπο μπορεί κανείς να απωθήσει την θεσμοθέτηση αυτών των (έστω με υποκειμενικό τρόπο ιδωμένων) αυταρχικών μέτρων; Έχει το δικαίωμα να ανακαλέσει την ψήφο του; Όχι. Έχει το δικαίωμα να ζητήσει σε σύντομο χρονικό διάστημα εκ νέου εκλογές; Όπως φαίνεται δεν μπορεί να το κάνει ο θεσμικά υπεύθυνος, αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης... πόσο μάλλον ο λαός. Έχει το δικαίωμα να ζητήσει δημοψήφισμα; Το προσπάθησε και ο Χριστόδουλος και απέτυχε παταγωδώς. Και όσο κι αν αντιπαθώ τον Χριστόδουλο, δεν νομίζω ότι θα μπορούσε κανείς να φτάσει πιο κοντά σε δημοψήφισμα. Η περίσταση φαίνεται να συνιστά αδιέξοδο.
Από την άλλη έχουμε μια αυταρχική (για μένα) και έκνομη (για το κράτος και τους νόμους) κατάληψη. Τα θεωρητικά ή ηθικά της στηρίγματα έλκονται από το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, και από την πρακτική και εμπειρική αντίληψη πως αν δεν φτάσεις στα άκρα δεν θα ακουστείς καθόλου από μια αυταρχική κυβέρνηση. Υπάρχει, όμως, μια διαφορά: Εδώ δεν υπάρχει αδιέξοδο. Αυταρχική και ταυτόχρονα έκνομη η κατάληψη, εκμεταλλευόμενη εξίσου αυταρχικά την έννοια του Ασύλου... παρόλα αυτά δίνει ανά πάσα στιγμή το δικαίωμα στους άμεσα ενδιαφερόμενους και ταυτόχρονα θιγόμενους να ανακαλέσουν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Θα επαναλάβω το επιχείρημα συνδικαλιστή: "Αν αύριο οι φοιτητές έρθουν και ψηφίσουν κατά της κατάληψης, οι σχολές θα ανοίξουν".
Αυτό που βλέπω είναι δογματισμός και επιθετικότητα, που πηγάζει από και στηρίζεται σε καθαρό παραλογισμό και σατανικά συνδυασμένες αντιφάσεις:
- Υπάρχουν άνθρωποι που συμφωνούν με τις καταλήψεις και τις "δικαιολογούν" ελέω της αρχής της πλειοψηφίας και στη βάση της άμεσης δημοκρατίας με καθολική ψηφοφορία. Ή τουλάχιστον την τυπική δυνατότητα καθολικής ψηφοφορίας. Αυτοί οι άνθρωποι, παρόλα αυτά, επιθυμούν την ανάδειξη της Πρυτανικής Αρχής μέσω αντιπροσώπων, μια πρακτική που οι ίδιοι κατακρίνουν, ειδικά στην περίπτωση της ανάδειξης Κυβέρνησης. Οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι, εκτός από την καθολική ψηφοφορία δείχνουν να ανακαλούν και τις αξιώσεις τους περί της Αρχής της Πλειοψηφίας στην περίπτωση της Επιτροπής Ασύλου. Με ποια λογική παντού να απαιτείται πλειοψηφία και απαρτία, αλλά για την άρση του ασύλου να αποτελείται απόλυτη ομοφωνία;
- Υπάρχουν άνθρωποι που διαφωνούν με την κατάληψη ως μέσον έκνομο και αυταρχικό. Μιλάνε για μειοψηφικές πλειοψηφίες ή πλειοψηφικές μειοψηφίες που έρχονται με "αντιδημοκρατικό" τρόπο να αντιταχθούν στις αποφάσεις της "δημοκρατικά εκλεγμένης" κυβέρνησης. Όμως δεν βλέπω γιατί μια κυβέρνηση που ψηφίζεται τελικώς από το 20% του συνολικού πληθυσμού της χώρας είναι πιο δημοκρατική από την πλειοψηφία μιας Γενικής Συνέλευσης. Η Κυβέρνηση αυτή, μέσα στον αυταρχισμό της, προσπαθεί να επιβάλλει συστηματικά μέτρα για τα οποία δεν είχε προειδοποιήσει εκείνους που την ψήφισαν πριν εκλεγεί. Αντίστροφα, αθετεί υποσχέσεις της με τον πλέον άτιμο τρόπο. Καθαρή απάτη, συχνά στην εφαρμογή της έκνομη (με υπεξαιρέσεις δημοσίου χρήματος, κτλ.). Αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι, παρόλα αυτά, έχουν το δικαίωμα της ανατροπής της κατάληψης.
Θέλω να κλείσω κάνοντας μια αντιπαραβολή των δυο παραπάνω ομάδων, καθαρά με προσωπικά μου κριτήρια. Λόγω χαρακτήρα είμαι συχνά απόλυτος και εριστικός και εκφράζομαι με υπερβολικούς χαρακτηρισμούς. Πολλές φορές αισθάνομαι ότι αποφασίζουν για μένα άνθρωποι ανίκανοι ή ανόητοι. Κάνω λόγο για μάζα. Όπως κάνουν πάρα πολλοί. Παρόλα αυτά, αυτό είναι η δημοκρατία, και ταυτόχρονα το μειονέκτημα και το πλεονέκτημά της: Η μειοψηφία να έχει το δικαίωμα ανά πάσα στιγμή να γίνει πλειοψηφία. Ο πλουραλισμός και η πολυφωνία, ακόμη κι αν προέρχεται από ανθρώπους που εύστοχα ή άστοχα θεωρείς ακατάλληλους να στηρίξουν συμφέροντα (προσωπικά ή συλλογικά) που σε αφορούν.
Θέλετε να μιλήσουμε και για "μάζα"; Πάντα θα υπάρχει. Είτε είναι πραγματικά μάζα (δηλ. υπερμεγέθες σύνολο αφελών) είτε είναι μάζα μέσα στο μυαλό μας (επειδή οι αποφάσεις της μας βρίσκουν αντίθετους). Δεν έχω ούτε την εμπειρία ούτε τις γνώσεις να μιλήσω για το πόσο επιτυχώς φαίνεται να συντονίζεται η μάζα με την σωστή (ή "συμφέρουσα", όπως νομίζετε) άποψη. Αλλά αυτή είναι η ιδιότητα που της δίνει τη δύναμη: Ο συντονισμός. Μια "μάζα" εκλέγει επί δεκαετίες Καραμανήλδες και Παπανδρέηδες, μια "μάζα" για εσάς αποφασίζει να στηρίξει τις καταλήψεις. Αλλά η διαφορά όπως φαίνεται είναι πως κάποια από τις δυο μάζες σας συμφέρει.
Προσωπικά θεωρώ πως αν πρόκειται να υπάρξει ποτέ αλλαγή προς το καλύτερο, θα έρθει από μειοψηφίες που θα καταφέρουν να συντονίσουν σωστά μια "μάζα". Έχουμε την ατυχία σε εθνικό επίπεδο (με σκοπό την ανάδειξη κυβέρνησης) και σε φοιτητικό επίπεδο (με σκοπό την λήψη αποφάσεων για τα μέτρα της κυβέρνησης, κτλ.) ο συντονισμός των μαζών να γίνεται από κόμματα ιδιοτελών. Μέσα στον αμοιβαίο παραλογισμό τους, καθένας καταφέρνει (σπανίως) να αναδείξει κάποια μείζονα επιχειρήματα. Το πρόβλημα είναι πως όλοι εμείς αντί να επωφεληθούμε από αυτές τις ευεργετικές αναλαμπές τους και να συστήσουμε ένα σύνολο (αν επιμένετε πείτε το "μάζα") με άποψη, δεχόμαστε την γραμμή και συνεχίζουμε έναν παράλογο πόλεμο.
Διαφωνώ με τον τρόπο που λειτουργούν οι Γενικές Συνελεύσεις. Δεν περίμενα ποτέ από τα κόμματα να αυτοαναιρεθούν και αυτοκαταστροφικά να επιδιώξουν ή να επιτρέψουν αλλαγές. Γι' αυτό προσπάθησα με την αρωγή των καθ' ύλην αρμόδιων, των φοιτητών, της "μάζας" στην οποία και εγώ ανήκω. Για πολλούς λόγους αυτή η απόπειρα ναυάγησε. Και με λύπη μου διαπιστώνω ακόμα και τώρα τους λόγους που αφορούν στους συναδέλφους μου: Ο εγωισμός, η στενομυαλιά και η αδιαφορία. Σαν κακομαθημένα παιδάκια. Γι' αυτό δεν κατεβαίνω στις Γενικές Συνελεύσεις.
Θεωρώ πως οποιοδήποτε μέτρο κινείται προς την Αυτοδιοίκηση των πανεπιστημίων είναι στη σωστή κατεύθυνση. Και όταν λέω αυτοδιοίκηση, εννοώ την αυτόνομη (αν όχι ανεξάρτητη) λειτουργία των πανεπιστημίων τόσο από τις Κυβερνητικές εγκυκλίους και εντολές όσο και από τις κομματικές, φιλοκυβερνητικές ή αντιπολιτευτικές, εξωκοινοβουλευτικές ή κοινοβολευτικές μικρότητες. Και στο νέο νόμο-πλαίσιο υπάρχει μια τέτοια κατεύθυνση. Διαφωνώ, όμως, με τις αντιφάσεις, τόσο αυτές που τόνισα πιο πάνω (εκ μέρους υμών ή ημών των συναδέλφων) όσο και αυτές που υπάρχουν σε νόμους-πλαίσια που δείχνουν (ή θέλουν να δείχνουν) πως κινούνται στη σωστή (όπως την όρισα) κατεύθυνση. Και ο νέος νόμος-πλαίσιο βρίθει αντιφάσεων και συγκρούσεων με το Σύνταγμα. Διαφωνώ, επίσης, με την προχειρότητα και τα πασαλείματα σε θέματα μείζονα, όπως της Παιδείας. Και με αυτήν την έννοια, ένας νόμος που έρχεται να μπαλώσει τρυπίτσες σε έναν ωκεανό προβλημάτων, δεν μπορεί (στο μυαλό μου τουλάχιστον) να ονομαστεί "μεταρρύθμιση".
Θεωρώ, όπως τόνισα πολλές φορές τον τρόπο εκλογής της κυβέρνησης αυταρχικό. Θεωρώ τους ανθρώπους που έχουν αναλάβει χαρτοφυλάκια ανίκανους και αδαείς. Θεωρώ όλη αυτή τη βία ντροπιαστική για μια κοινωνία που θέλει να ισχυρίζεται ότι έχει ξεπεράσει πρωτόγονα συμπλέγματα. Ειδικά απέναντι στη νεολαία. Εξίσου αυταρχική θεωρώ και την κατάληψη, περισσότερο ανίκανους τους εντολοδόχους των κομμάτων που την διοργανώνουν. Αλλά
θεωρώ υποχρέωσή μας να προστατεύουμε το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, ειδικά όταν έχουμε τη δυνατότητα ανα πάσα στιγμή να ανακαλέσουμε. Και έχουμε το δικαίωμα. Επί Χούντας αν σχολιάζατε δυσμενώς το καθεστώς θα αποκτούσατε απ' ευθείας φάκελο στην ασφάλεια (και πολλές συναφείς περιπέτειες). Και αυτό το όριζε νόμος. Αν κάποιοι άνθρωποι δεν "παρανομούσαν" θα ζούσαμε ακόμα στη Χούντα.
Διαφωνώ, λοιπόν, προσωπικά με την κατάληψη, αλλά σέβομαι το γεγονός ότι τη στήριξε ο Φοιτητικός Σύλλογος με την όποια πλειοψηφία. Όποιο κι αν είναι το επίπεδό της. Άλλωστε δε νομίζω ότι είναι χαμηλότερο από εκείνων που εξέλεξαν τη ΝΔ για κυβέρνηση. Επιπλέον δε μου στέρησε κανείς το δικαίωμα να κατέβω και να την καταψηφίσω. Όπως δεν στέρησε κανείς το δικαίωμα και σε εσάς να το κάνετε.
Θεωρώ πως όλο αυτό το σκηνικό είναι ντροπή για κάθε έναν που συμμετέχει με δογματισμό, είτε υπέρ είτε κατά της κατάληψης. Και γι' αυτό ήμουν ανάμεσα στο να ψηφίσω ότι δεν γνωρίζω τί μου γίνεται (τελικά)/δεν απαντώ σε εξυπνάδες και στο ότι έχω σιχαθεί όλη αυτή τη γκρίνια και την παραφροσύνη σε τέτοιο βαθμό που πλέον δεν με νοιάζει ούτε η "μεταρρύθμιση" ούτε η "ανοιχτή σχολή". Τελικά δεν με καλύπτει καμία από τις επιλογές που ο ίδιος έθεσα.
Η θέση/στάση μου είναι μια, και απ' όσο θυμάμαι μέχρι τώρα έχω τουλάχιστον προσπαθήσει να την τηρήσω μέσω του forum: Ξεκολήστε το κεφάλι σας. Πάρτε τα σωστά επιχειρήματα από οποιαδήποτε πλευρά κι αν προέρχεται. Αποφύγετε τις ακρότητες. Όταν μιλάτε για συμφέροντά σας, θυμηθείτε ότι επηρεάζονται κυρίως από το λεγόμενο "συλλογικό συμφέρον". Βάλτε στη ζυγαριά τι θεωρείτε πως απειλεί πιο πολύ το μέλλον σας: Οι αποφάσεις μιας "μειοψηφίας" φοιτητών που σας κλείνουν τη σχολή για 2 μήνες ή οι αποφάσεις μιας κυβέρνησης που δείχνει να σας κλείνει το μέλλον για μια ζωή;
Αποφασίστε και πηγαίνετε να ψηφίσετε. Χωρίς γκρίνια...