Μην πυροβολείτε άλλο την παιδεία

[Βραχνός Προφήτης]

Βαζω ενα αρθρο του Βενιου Αγγελοπουλου απο τη χθεσινη ελευθεροτυπια, που ουσιαστικα συνοψιζει την κατασταση στην παιδεια κ δειχνει τις προθεσεις της ΠΟΣΔΕΠ.

Κοινή διαπίστωση πως η Παιδεία βρίσκεται σε κρίση. Κρίση που σηματοδοτείται σήμερα από την αντιπαράθεση ανάμεσα στις κυβερνητικές προθέσεις και στην πανεπιστημιακή κοινότητα που τις εισπράττει σαν απειλή στην ίδια της την υπόσταση. Με ορατό αποτέλεσμα, συνεχείς διαδηλώσεις και καταλήψεις, με κλειστά πανεπιστήμια.


Η κρίση επεκτείνεται και στην αξιωματική αντιπολίτευση, που πατάει σε δύο βάρκες, ενώ τα ΜΜΕ την υποδαυλίζουν με κραυγές, οιμωγές και δίλεπτες «αναλύσεις», συνοδευόμενες από εικόνες εντυπωσιασμού, παρουσιάζοντας τα πανεπιστήμια σαν άντρα ανομίας, για λόγους θεαματικότητας και σκοπιμότητας.1

Είναι δύσκολο να αναζητήσεις νηφάλια τρόπους διεξόδου χωρίς να παραιτηθείς από τις απόψεις σου. Δύσκολο, διότι το ερώτημα που κυριαρχεί είναι «ποιος φταίει», όπου οποιαδήποτε σύγκλιση αποκλείεται, κι όχι «τι να κάνουμε». Δύσκολο, αλλά νομίζω αναγκαίο, και θα το επιχειρήσω.


Οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι

Βεβαίως και για το ποιος φταίει έχω άποψη. Δεν ανήκω σ' αυτούς που κατηγορούν τους πανεπιστημιακούς δασκάλους ως βολεψιματίες, υποκινητές εξεγέρσεων, εμπόρους ναρκωτικών, εκπαιδευτές τρομοκρατών ή ό,τι άλλο. Μόνο παιδεραστές δεν μας έχουν ακόμα πει, ίσως επειδή οι ίδιοι αισθάνονται πως ασελγούν κατ' εξακολούθηση πάνω στο δύσμοιρο της Παιδείας σώμα και κάπως ντρέπονται. Περιμένουμε.²

Α νήκω σ' αυτούς που θεωρούν υπαίτια την κυβέρνηση επειδή οι παρεμβάσεις της, τόσο σε καθημερινή πρακτική όσο και θεσμικά, επιδεινώνουν τα κακώς κείμενα αντί να τα βελτιώνουν.3 Σ' αυτούς που είχαν την τύχη να επιλέξουν μια δουλειά που τους αρέσει και τους γεμίζει. Που υποφέρουν και όταν τα Πανεπιστήμια ερημώνονται και όταν διδάσκουν σε τάξεις με μάτια αδειανά. Που αναζωογονούνται από τη νεανική αμφισβήτηση, ακόμα κι αν αφορά τους ίδιους -ιδίως τότε. Που θλίβονται όταν με τους φοιτητές τους δεν έχουν κοινή γλώσσα.

Προφανώς δεν είναι όλοι οι διδάσκοντες ενωμένοι, ούτε άγιοι, άσπιλοι κι αμόλυντοι. Οχι μόνο επειδή το ιδιοτελές καταφερτζιλίκι προβάλλεται σαν υπέρτατη κοινωνική αρετή, αλλά επειδή και θεσμικά ωθούνται προς ατομικές διεξόδους. Οταν ο μέγιστος μισθός πανεπιστημιακού (καθηγητής σε τέλος καριέρας) είναι περίπου 2.500 ευρώ καθαρά το μήνα κι ο κατώτερος απλήρωτη εργασία (ελπίζοντας μελλοντική πρόσληψη), ενώ το σύστημα προσφέρει δυνατότητες παράλληλης αξιοποίησης προσόντων, αρκετοί θα εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες που προσφέρονται, κάνοντας ενδεχομένως κάποιες προσαρμογές της ακαδημαϊκής δεοντολογίας (που, εξάλλου, είναι άγραφη και κανείς δεν την ελέγχει)- μέχρι και την πλήρη αντιστροφή της σε ακραίες περιπτώσεις.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πανεπιστημιακοί που προωθούν την εμπορευματοποίηση της γνώσης και στηρίζουν την κυβερνητική πολιτική, ταυτίζονται σε μεγάλο βαθμό με όσους έχουν στήσει κυκλώματα και πόλους εξουσίας μέσα στα ΑΕΙ ή συναναστρέφονται στενά την πολιτική εξουσία. Κι ενδεχομένως ορισμένοι καλόπιστα σκέφτονται «αφού εγώ τα κατάφερα, ο καθένας μπορεί». Ομως το μοντέλο της προσωπικής λύσης ίσως λειτουργεί για κάποιους, αλλά όχι για όλους, ούτε καν τους μισούς.

Οι φοιτητές

Η οξύτητα της κρίσης δεν εξηγείται από την αντίθεση μόνων των πανεπιστημιακών, αλλά κυρίως από την αμφισβήτηση της φοιτητικής νεολαίας. Αμφισβήτηση πρωτοφανής σε ένταση και διάρκεια, που ανέδειξε το πρόβλημα της Παιδείας σε μείζον πολιτικό θέμα. Το ότι πολλοί ασχολούνται μ' αυτό, έστω και κινδυνολογώντας ορισμένοι, αποτελεί κέρδος. Προς αξιοποίηση.

Και για να αξιοποιηθεί, πρέπει να καταλάβουμε ότι αν οι φοιτητές κατεβαίνουν μαζικά στους δρόμους, ρισκάροντας μέχρι και τις εξετάσεις τους (δηλαδή το άμεσο ατομικό συμφέρον τους), είναι γιατί αισθάνονται πως οι κόποι τους πάνε στράφι. Οταν τα πτυχία δεν αναιρούν την απειλή της ανεργίας ή όταν η πολιτεία εξισώνει τριετείς και πενταετείς σπουδές, βιώνουν στο πετσί τους την κοινωνική υποκρισία, αισθάνονται ότι η θρυλούμενη ατομική λύση είναι άπιαστο όνειρο. Κι ευτυχώς, οι νέοι μας δεν είναι μοιρολατρικά εθισμένοι και αντιδρούν.

Σπασμωδικά ενδεχομένως. Κατακτώντας όμως μια λειτουργία που ωθείται σε ατροφία: σκέπτονται. Και συσκέπτονται.

Η κυβέρνηση

Αντίκρυ η κυβέρνηση, με σταθερό δηλωμένο στόχο. Μεταρρυθμίσεις για το καλό της δημόσιας Παιδείας τον αποκαλεί, που στοχεύουν στη βελτίωσή της μέσω ανταγωνιστικότητας. Ολέθριες τις θεωρούμε εμείς, διότι παραδίδουν την Παιδεία σε ιδιωτικά συμφέροντα (μίλησε κανείς για νταβατζήδες;) περιορίζοντας τη γνώση σ' όποιον έχει να πληρώσει.

Στόχος σταθερός, στρατηγικές εναλλασσόμενες: με το καλό ή με το άγριο; Η πρώτη επιδεικνύει διάθεση συναίνεσης και διαλόγου (έστω και στημένου), ελπίζοντας να συμπαρασύρει την κοινή γνώμη. Η δεύτερη επιδιώκει όξυνση, χρησιμοποιώντας βία, λεκτική ή σωματική, από τη διαπόμπευση του Πανεπιστημίου μέχρι τα ακούνητα στρατιωτάκια και τις αιμοβόρες ζαρντινιέρες. Στρατηγικές άλλοτε συγκρουόμενες, άλλοτε συμπληρωματικές.

Η πρόσφατη στροφή της κυβέρνησης δείχνει να συνθέτει τις δύο επιλογές, ανάγοντας την Παιδεία σε προνομιακό πεδίο προεκλογικής αντιπαράθεσης, με κύριο σύνθημα «να μπει τάξη στα πανεπιστήμια», ελπίζοντας να επωφεληθεί από τη σχιζοφρένεια που επικρατεί στο ΠΑΣΟΚ. Στρατηγική συγκρουσιακή, με αναμενόμενα παράπλευρα οφέλη (σαν να τους ακούω τους επικοινωνιακούς συμβούλους): διχασμό των φοιτητών, κορεσμό των καθηγητών, διάλυση των πανεπιστημίων (ενδεχομένως με καταστροφές, πυρκαγιές, λεηλασίες).

Πρόταση πρυτάνεων για ανακωχή

Είτε όμως κερδίσει είτε χάσει η Νέα Δημοκρατία τις εκλογές (το ΠΑΣΟΚ δεν έχει ακόμα αυτοκτονήσει τελείως), η Παιδεία υφίσταται μεγάλο πλήγμα όντας έπαθλο κομματικής αντιπαράθεσης στις εκλογές. Πλήγμα που επιδεινώνεται εφόσον η κυβέρνηση θεωρεί το Πανεπιστήμιο πολιτικό της αντίπαλο. Η ανησυχία είναι ήδη τέτοια, που τέσσερις πρυτάνεις4 πρότειναν ανακωχή στο μέτωπο της Παιδείας, ώστε τα ΑΕΙ να λειτουργήσουν κανονικά. Πρόταση προς το παρόν μετέωρη.

Η ανακωχή είναι όρος πολέμου. Οι εμπόλεμοι την αποδέχονται όταν θεωρούν ότι δεν ευνοεί τον αντίπαλο. Ανασυντάσσονται και, αν δεν τα βρουν ώστε να κάνουν ειρήνη, ξαναρχίζουν τον πόλεμο. Σε έναν επιθετικό πόλεμο, μόνο ο επιτιθέμενος μπορεί να αποδεχθεί πρώτος την ανακωχή. Αν το κάνει ο αμυνόμενος είναι σαν να καταθέτει τα όπλα.

Στον πόλεμο της Παιδείας η κυβέρνηση είναι η επιτιθέμενη. Αφού πάνω από χρόνο άκουγε και κατέγραφε όπου πρέπει τα αιτήματα του κλάδου, κατέληξε σε προτάσεις είτε άσχετες με αυτά είτε τελείως αντίθετες. Αυτό εισπράχθηκε ως επίθεση και οδήγησε στις περσινές κινητοποιήσεις. Προφανώς επίθεση το θεωρούσε και η κυβέρνηση: η απόσυρση του προσχεδίου τον Ιούνιο ήταν πρόταση ανακωχής, που έγινε δεκτή. Τότε θεωρούσε ότι προεκλογικά τη συνέφερε η εξομάλυνση στα Πανεπιστήμια.

Σήμερα μοιάζει να πιστεύει το αντίθετο, ότι θα κερδίσει τον πόλεμο και μάλιστα μ' ένα σμπάρο δύο πολέμους: θα νικήσει στις εκλογές και θα διαλύσει τα Πανεπιστήμια.

Ανακωχή ή ειρήνη;

Είναι η ανακωχή λύση; Οχι, είναι μια πρόσκαιρη ανάσα. Αν δεν παραιτηθεί ο επιτιθέμενος από τις βλέψεις του, θα έχουμε μία από τα ίδια. Λύση είναι μόνο η ειρήνη, έπειτα από διαπραγμάτευση, με αποδεκτούς όρους.

Δύο, επομένως, τα ζητούμενα. Πρώτον, να πεισθεί ο επιτιθέμενος ότι ο πόλεμος είναι πιο ασύμφορος από την ειρήνη, δεύτερον να διατυπωθούν οι όροι της ειρήνης.

Τ ο δεύτερο γίνεται πολύ πιο εύκολο, εφόσον έχει επιτευχθεί το πρώτο. Στην περίπτωσή μας οι γενικές γραμμές της «ειρήνευσης» μπορούν να περιληφθούν σε ένα Μορατόριουμ για την Παιδεία, με το εξής περιεχόμενο (ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά):

- Διακομματική συμφωνία να αναγορευθεί εθνική προτεραιότητα η αναβάθμιση της δημόσιας δωρεάν Παιδείας (όλων των βαθμίδων), έξω από κομματικές αντιπαραθέσεις (όπως συμβαίνει π.χ. στην ουτοπική Φινλανδία), και ίδρυση κατάλληλων οργάνων χωρίς κυβερνητική κηδεμονία.

- Οργάνωση και διενέργεια ενός Εθνικού Συνεδρίου Παιδείας, με στόχο την καταγραφή προβλημάτων, δυσλειτουργιών, προτάσεων και πειραματισμών.

- Επεξεργασία μιας μακρόπνοης εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, με παρακολούθηση των αποτελεσμάτων και περιοδική αναπροσαρμογή των στόχων.

Ε ίναι αυτονόητο βέβαια ότι μια κυβέρνηση που θα προσχωρήσει σε ένα τέτοιο μορατόριουμ, θα προσαρμόσει την πολιτική της έτσι ώστε και τη χρηματοδότηση να αυξήσει, και τη γραφειοκρατική παρενόχληση ιδρυμάτων και διδασκόντων να πατάξει, και να προχωρήσει σε κάποιες ρυθμίσεις που δεν εξυπηρετούν ιδιαίτερα συμφέροντα, ούτε δημιουργούν παρενέργειες. Το μορατόριουμ αυτό και γενικόλογο είναι και ανέφικτο φαντάζει γι' αυτό και δεν χρειάζεται σήμερα να συγκεκριμενοποιηθεί περισσότερο. Ετσι κι αλλιώς, τα κόμματα εξουσίας δεν πρόκειται να δεσμευτούν σε κάτι τέτοιο, αν δεν έχει προηγουμένως πεισθεί η κοινωνία. Και αυτό μας στέλνει στο πρώτο ζητούμενο: η κυβέρνηση (αυτή ή άλλη) δεν θα σταματήσει να θεωρεί την Παιδεία αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης και τους εκπαιδευτικούς που αντιδρούν εχθρούς της, παρά μόνο αν την υποχρεώσει το πολιτικό κόστος.

Δύσκολο να θεωρήσει η κοινωνία την Παιδεία προτεραιότητά της, αλλά όχι αδύνατο. Ολοι έχουν κάποιο παιδί, εγγόνι ή ανίψι στα θρανία -ή φοιτούν οι ίδιοι κάπου. Επίσης, εκείνοι που πιστεύουν πως βουλιάζει η κοινωνία που δεν επενδύει στη μόρφωση της νεολαίας της, ανήκουν σε όλους τους πολιτικούς χώρους και είναι πολύ περισσότεροι απ' αυτούς που διαδηλώνουν. Χρειάζεται όσοι έχουν πεισθεί να πείσουν κι άλλους, απαντώντας στις αμφιβολίες τους και συμμετέχοντας στους προβληματισμούς τους.

Ως τότε η κυβέρνηση έχει το μπαλάκι. Οσο συνεχίζει να μας πολεμά, μπορεί να κερδίσει κάποιες μάχες και να χάσει άλλες. Τον πόλεμο όμως δεν θα τον κερδίσει. Κανένας πόλεμος εναντίον αυτών που θεωρούν την παραγωγή και τη μετάδοση της γνώσης αδιαπραγμάτευτη αξία δεν κερδήθηκε ποτέ. Ο Γαλιλαίος κάμφθηκε. Η Γη όμως γυρίζει.

* Μέλος της Συσπείρωσης Πανεπιστημιακών angemath.ntua.gr

1. Ομως και του στραβού το δίκιο να λέμε: χωρίς τις κάμερες, ο πρόσφατος ξυλοδαρμός του Κύπριου φοιτητή θα είχε αποδοθεί σε κουκουλοφόρους αντιεξουσιαστές και όχι σε αστυνομικές ζαρντινιέρες.

2. Δεν διεκδικώ νηφαλιότητα στην απόδοση των απέναντι απόψεων για το ποιος φταίει. Απλά, περιγράφω πώς τις εισπράττω.

3. Για διεξοδικότερη ενημέρωση, η ιστοσελίδα της ΠΟΣΔΕΠ (http://www.ntua.gr/posdep/) περιέχει πλούσιο υλικό και πλουσιότατο κατάλογο δημοσιευμάτων.

4. Πανεπιστημίων Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Πάτρας και Πολυτεχνείου

[temfeboy]

ωραίο το αρθράκι

 Μήπως ξέρει κανείς που θα βρω το κείμενο για την ιστορία του κεντροευρωπαϊκού πανεπιστημίου που είχε γράψει ο Ξανθόπουλος αντιτιθέμενος στις οδηγίες της Μπολόνια;

 Στην πορεία γιατί δεν έχει γενικά τόσους ερευνητές;
 Μιλάμε για τη σύγκρουση επιστήμης και εμπορίου (αντιδραστικά)
όπως μας έλεγαν ότι κάποτε συγκρούστηκε η επιστήμη με την εκκλησία (προοδευτικά)