Facebook
Reddit
Discord Invitation
Σε κοινωνίες υποανάπτυκτες, δηλ. με πολύ χαμηλό μέσον όρο "κατά κεφαλήν καλλιέργειας" ο διάλογος για οποιοδήποτε ζήτημα, π.χ. γενικά για την παιδεία, ειδικά για το εκπαιδευτικό σύστημα, ειδικότερα για το άρθρο 16 του συντάγματος ή ακόμα ειδικότερα για το πανεπιστημιακό άσυλο, έως και τα πιο ουσιώδη όπως τις διχογνωμίες για την Οικονομία και την Πολιτική, είναι μόνο συμβατικός. Πραγματικά, δηλαδή, ανύπαρκτος. Υποδύονται τον διάλογο οι λοίδορες ετικέτες, οι σκόπιμες παραποιήσεις απόψεων, οι σπιλωτικοί υπαινιγμοί.
Δεν έχει οπωσδήποτε ένοχη πρόθεση η επιθετική άρνηση του διαλόγου. Το συνηθέστερο κίνητρο, νομίζω, είναι ασυνείδητο, ενστικτώδες. Είναι οι ανασφάλειες. Σε υποανάπτυκτες, λοιπόν, κοινωνίες, ενδημεί μια καμουφλαρισμένη με εξιδανικευμένες προφάσεις εκδοχή του νόμου της ζούγκλας. Ο καθένας μόνος του εναντίον όλων. Όλοι, ακόμα και οι συναισθηματικά φίλοι, οι αποδεδειγμένα συμπαραστάτες και συντρέχτες, είναι δυνάμει αντίπαλοι. Οι θέσεις λίγες, ο ορίζοντας της δημοσιότητας στενός, τα αξιώματα προορισμένα. Όσο περισσότεροι θαφτούν στην ανυποληψία (κυρίως οι ικανότεροι), τόσο διευκολύνεται η άνοδος του ανασφαλούς (και συνήθως του ανίκανου). Όμως, παρά την έμφοβη και μεταξύ τους καψυποψία, οι ανασφαλείς συσπειρώνονται. Λειτουργεί σε αυτές τις κοινωνίες ένας επιδέξιος συνδικαλισμός των ασημαντοτήτων. Οσφραίνονται οι ανασφαλείς ποιες ιδεολογίες, ποια κόμματα, ποιες παρατάξεις προσφέρουν πληρέστερη εξασφάλιση στους υποτακτικούς τους, μεθοδικότερη, δηλαδή, εξόντωση της απειλητικής ποιότητας, και σπεύδουν να ενταχθούν.
Ο μέτριος στρατιωτικός και ο μειονεκτικός δικαστής, έχουν μια και μόνη ελπίδα να υπερκεράσουν τους αξιότερους και ταλαντούχους συναδέλφους τους, να φτάσουν αυτοί, και όχι εκείνοι, στις λίγες ανώτατες θέσεις. Μόνο αν μεταβληθούν σε λακέδες κάποιου κόμματος εξουσίας. Στα πανεπιστήμια η μαφία των ασημαντοτήτων προτιμά την ετικέτα της παράταξης. Δεν εκλέγεσαι, δεν προάγεσαι, δεν έχεις πρόσβαση σε ακαδημαϊκά αξιώματα, αν δεν αποδείξεις ότι συμπράττεις ενεργά με τους "προοδευτικούς": Να συνυπογράφεις πειθήνια απειράριθμες παραταξιακές διαμαρτυρίες, καταγγελίες, αφοριστικούς λιβέλους, που συχνά δεν καταλαβαίνεις, ουδέποτε ζητάς να επαληθευτούν, συνήθως και δεν σε αφορούν! Να έχεις εξορίσει από τις δημοσιεύσεις σου κάθε παραπομπή σε συγγραφείς και ερευνητές που δεν εγκρίνει η παράταξη, να εκθειάζεις μόνο τους παραταξιακά προβεβλημένους, όσο ατάλαντοι κι αν είναι.
Οι ίδιες φράξιες ασημαντοτήτων και στις εφημερίδες, στα τηλεοπτικά κανάλια, στα καλλιτεχνικά περιβάλλοντα. Από τις ίδιες στελεχώνονται Διοικητικά Συμβούλια κρατικών θεάτρων, μουσείων, ιδρυμάτων πολιτισμού, εταιριών του Δημοσίου, οι απειράριθμοι σύμβουλοι και μέλη επιτροπών, Υπουργείων και Τραπεζών. Παντού ο ίδιος θηριώδης πόλεμος της ζούγκλας. Η αδυσώπητη ανάγκη αυτοσυντήρησης. Ορμέμφυτη απαίτηση των ανασφαλών να εξαφανίσουν την ποιότητα, να θάψουν στη σιωπή και να απωθήσουν στο περιθώριο τους ικανούς, να σπιλώσουν τους άξιους.
Γι' αυτούς τους λόγους οι υποανάπτυκτες κοινωνίες ούτε προβάλλουν ούτε εξάγουν ποιότητα. Όχι επειδή δεν διαθέτουν: Ποτέ από μια κοινωνία δεν εξαφανίζεται ολωσχερώς η προικισμένη μαγιά. Αλλά η κατεστημένη ανασφάλεια την κρύβει, την αποσιωπά. Όπου ο μέσος όρος κατά κεφαλήν καλλιέργειας δεν είναι απελπιστικά χαμηλός και οι μνήμες στερημένου βίου οδυνηρές στο συλλογικό ασυνείδητο, εκεί συζητούνται βιβλία, κρίνονται συγγραφείς, τιμώνται δημιουργοί, προβάλλονται επιστημονικά επιτεύγματα, αναγνωρίζεται το ταλέντο, επαινείται η ευφυία. Στις υποανάπτυκτες κοινωνίες τέτοια ζωντάνια ενδιαφέροντος για τις εγχώριες δημιουργικές δυνάμεις απουσιάζει δραματικά. Στα Κυριακάτικα λ.χ. φύλλα κυριαρχούν ακόμα και πολύ δευτερεύουσας ποιότητας, αλλοεθνείς όμως, δημιουργοί. Όχι μόνο από ξενομανία, ούτε μόνο για επίδειξη ενημερότητας. Κυρίως επειδή ο ξένος, ο αλλοεθνής και αλλόγλωσσος δεν απειλεί τους εγχώριους ανασφαλείς. Τα λίγα ντόπια ονόματα που σερβίρονται και αναμηρυκάζονται ατέλειωτα και πληκτικά είναι μόνο εκείνα που έτυχε να αναδείξει η διεθνής αγορά με εμπορικά συνήθως κριτήρια ή να τα αναδείξει η επίμονη επί δεκαετίες παραταξιακή προπαγάνδα. Σ' αυτά επικεντρώνεται ο ευτελισμένος πληθωρισμός των επαίνων.
Τελικά αναξιοκρατία και υποανάπτυξη συνιστούν φαύλο κύκλο, αναπαράγουν η μια την άλλη, και οι επιπτώσεις δεν μετρώνται μόνο με δείκτες παραγωγικότητας, δυσλειτουργίας των θεσμών, αποσύνθεσης της κοινωνικής συνοχής, άμβλυνσης της ιστορικής αυτοσυνειδησίας και της πολιτιστικής ταυτότητας. Η πιο χειροπιαστή συνέπεια του φαύλου κύκλου είναι ο βασανισμός των ανθρώπων. Όλων των ανθρώπων. Ακόμα και των περισσότερο ευνοημένων της ανακυκλούμενης φαυλότητας. Σε συνθήκες παρακμής και αναξιοκρατίας όλοι βασανίζονται, όλοι στερούνται την εξορισμένη ποιότητα. Μοιάζει σχεδόν ουτοπικό να χαίρεται τη ζωή του ο άνθρωπος.
Ο φαύλος κύκλος αναξιοκρατίας και υπανάπτυξης, κυριαρχίας της συνδικαλισμένης ασημαντότητας και διωγμού της ποιότητας, είναι πρόβλημα κοινωνικό, πρόβλημα λειτουργίας του συλλογικού βίου. Δηλαδή πρόβλημα κυρίως πολιτικό. Δεν ξορκίζεται ούτε με ηθικολογίες και ευχολόγια, ούτε με αφηρημένες ιδεολογικές ντιρεκτίβες. Θέλει ταλαντούχους πολιτικούς, έκτακτη πολιτική ευφυΐα και ωριμότητα, σοβαρή και μακρόχρονη επιτελική δουλειά, τόλμη για γόνιμες διακινδυνεύσεις. Ένα ελάχιστο σημάδι ελπίδας θα ήταν να μην πάψουν κάποιοι να συνειδητοποιούν το πρόβλημα, δηλαδή να αποσπούν την πολιτική από την αποπροσανατολιστική μονομέρεια των επικαιρικών απαιτήσεων. Να τη συνδέουν με το μόνο δοκιμαστήριο αντοχής της προσωπικής του καθενός ποιότητας, που είναι απλά και ρεαλιστικά ο θάνατος.
Λίγες στιγμές ή λίγες ώρες μετά τον θάνατο, το λείψανο του ανθρώπου αποδείχνει άχρηστες όλες τις πεποιθήσεις, όλα τα ιδεολογήματα, τους φανατισμούς, τις πλεκτάνες της ανασφάλειας. Το μόνο που κληροδοτεί το λείψανο, είναι η ποιότητα που αφήνει πίσω του. Όση αγάπη κατάφερε να αποτυπώσει στη ζωή των παραλειπομένων. Είναι μέτρο πολιτικής ευφυΐας η μνήμη θανάτου. Για τη μαγιά που συνειδητοποιεί προτεραιότητες.
[..]
Παραθέτω το απομαγνητοφωνημένο απόσπασμα προς προβληματισμό και σχολιασμό. Παραλείπω σκοπίμως το όνομα του ομιλητή για δυο λόγους:
- Ως ευκαιρία σε εκείνους που σπεύδουν να πιαστούν από μια έκφραση ή από άλλες απόψεις ή θέσεις (σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνες ή αντίθετες προς την ιδιοσυγκρασία μας) ενός προσώπου προκειμένου να απορρίψουν a priori και ακρίτως οποιαδήποτε άλλη θέση του εν λόγω. Πρέπει επιτέλους να καταλάβουμε πως κάθε άτομο είναι σύνθετο, εκφράζει απόψεις σε πολλά θέματα και κάθε άποψη έχει πολλές συνιστώσες. Είναι αυτοκαταστροφικό και ταυτόχρονα επιζήμιο για τον διάλογο να αρνούμαστε έστω την ακρόαση επιμέρους στοιχείων τα οποία ενδεχομένως να αποτελούν διαμάντια κατά την προσέγγιση ενός θέματος.
- Συνακολούθως δεν θα ήθελα για κανέναν λόγο να φθαρεί η συζήτηση ή το θέμα, αλλάζοντας κατεύθυνση. Δεν είναι λίγες φορές που αντί να σχοιαστεί η άποψη ή το ζήτημα καταλήξαμε σε κουτσομπολιά σχετικά με τον συγγραφέα ή ομιλητή.