Να πω και εγώ την άποψή μου, μιας και άρχισε από δικό μου σχόλιο η συζήτηση.
Στις συζητήσεις που έχω διαβάσει μέχρι τώρα σχετικά με τα μαθήματα του ΑΚΕΔ υπάρχουν πάντα δύο γραμμές απόψεων. Η μία υποστηρίζει ότι τα μαθήματα θα έπρεπε να φύγουν από το πρόγραμμα σπουδών αφού δεν μας ενδιαφέρουν ενώ η άλλη θέλει να κρατηθούν τα μαθήματα αφού αποτελούν το απαραίτητο υπόβαθρο για την διαμόρφωσή μας ως ολοκληρωμένους επιστήμονες.
Και οι δύο απόψεις έχουν κάποια σωστά σημεία.
- Καταρχήν είναι γεγονός ότι διάφορα ζητήματα φιλοσοφίας και ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας φαίνονται άχρηστα σε αρκετούς. Και πράγματι μία συγκεκριμένη φράση του Ηράκλειτου, το ζήτημα αν μπορούμε να πούμε «σκέπτομαι άρα υπάρχω» που λεει ο Καρτέσιος στο «Λόγος περί της Μεθόδου» ή «σκέπτομαι, υπάρχω» που γράφει στους «Στοχασμούς» ή ακόμα και η απαγόρευση των θέσεων του Αριστοτέλη το 1277 στο Παρίσι δεν μου φαίνονται να συνεισφέρουν με οποιοδήποτε τρόπο, όσο ελαστικός και να είμαι, στην κατανόησή μου σχετικά με το αντικείμενο των σπουδών μου ούτε μου δίνουν δυνατότητα να αντιλαμβάνομαι ευρύτερες, πιθανώς, καταστάσεις.
Ακόμα και παραδείγματα που αναφέρθηκαν παραπάνω δεν με πείθουν οτι είναι απαραίτητα τα μαθήματα του ΑΚΕΔ. Δεν είναι δυνατό, ειπώθηκε, να βγει κάποιος από το ΕΜΠ και να μην ξέρει τον Γαλιλαίο ή τον Καρτέσιο. Τι ακριβώς από τον Γαλιλαίο μας βοηθάει με οποιονδήποτε τρόπο; Ποία γνώση νομίζετε ότι έχετε από τον Γαλιλαίο που να είναι απαραίτητη ή έστω ενδιαφέρουσα για ένα φοιτητή; Το γεγονός της διαμάχης με τη εκκλησία, αν είπε ή όχι «και όμως γυρίζει» ακόμα και μία λεπτομερής ανάλυση των πειραμάτων του αποτελούν απλά μια εξιστόρηση της ανακάλυψης των «σωστών» νόμων της φύσης και την απόρριψη των «λανθασμένων». Αν η επιστήμη είναι μια τέτοια σταδιακή, και συσσωρευτική, ανακάλυψη αληθειών τότε με ενδιαφέρει να μάθω τις αλήθειες και όχι το χρονικό της ανακάλυψής τους.
- Από την άλλη η φυσική και τα μαθηματικά είναι πολλά παραπάνω πράγματα από μερικές εξισώσεις και μερικά πειράματα. Είναι ερευνητικά ιδρύματα, είναι δημοσιεύσεις και εκδώσεις, είναι χρηματοδοτήσεις και νόμοι. Είναι επίσης κλάδοι που τα όριά τους δεν είναι σαφή, που η σχέση τους δεν είναι ξεκαθαρισμένη. Είναι επίσης κλάδοι σε εξέλιξη, με την μορφή τους να έχει επηρεαστεί από ιστορικές συγκυρίες και τυχαία γεγονότα. Είναι τέλος αντικείμενα «θολά», τουλάχιστον σε εμένα, αφού δεν οι έννοιές τους δεν μου φαίνονται εύκολες (δεν έχω καταλάβει ακόμα τί είναι ένα πεδίο έτσι ώστε να μπορεί να ταλαντώνεται, πόσο μάλλον τι είναι μία πιθανότητα που ταλαντώνεται.). Η εξέταση μόνο των «καθαρά επιστημονικών» τμημάτων τους σίγουρα θα μας άφηνε κενούς.
Μετά από τις παραπάνω σκέψεις μου φαίνεται λογικό να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε το ζήτημα της αρχικής μας διαφωνίας. Αντί να προσπαθούμε να αποφασίσουμε αν τα μαθήματα του ΑΚΕΔ πρέπει να μείνουν ή να φύγουν πρέπει να εξετάσουμε πώς θα διδαχτούμε τα κατάλληλα μαθήματα ώστε να αποκτήσουμε γνώσεις που θα μας χρησιμεύουν και θα μας ενδιαφέρουν. Θα αναφέρω μερικά παραδείγματα ερωτημάτων που θα ήθελα να εξετάζονται από τον ΑΚΕΔ. (Δεν ισχυρίζομαι ότι αυτά είναι τα σωστά θέματα αλλά ότι θα πρέπει να εξετάσουμε ακριβώς μιας τέτοια λίστα θεμάτων που θα ζητήσουμε να διδασκόμαστε).
*
Υπάρχουν τα «εσωτερικά» προβλήματά:
Πώς εξελίσσεται η επιστήμη; Σωρευτικά ή με άλματα; Μπορούμε να πούμε ότι μια παλιά θεωρία είναι λάθος ενώ η σημερινή μας σωστή;
Πώς συνδέονται οι διάφοροι κλάδοι της «κλασικής φυσικής» μεταξύ τους και πώς με την σύγχρονη φυσική; Πόσο «κλασική» είναι η «κλασική φυσική»;
Υπάρχουν πολλά σημαντικά νοηματικά προβλήματα με τις θεωρίες της φυσικής κυρίως (Τι είναι τα κβάντα; Η αρχή της απροσδιοριστίας; Το σπίν; Έχει νόημα να πούμε ότι το χρόνος προχωράει πιο αργά; Ότι ο χρόνος πάει ανάποδα (βλ. στοιχειώδη) κ.λ.π
*
Υπάρχουν ζητήματα πρακτικά:
Τι είναι τα επαγγελματικά και τα εργασιακά δικαιώματα; Μέσα σε ποίο νομικό πλαίσιο θα κληθούμε να δουλέψουμε; Τι είναι οι συλλογικές συμβάσεις; Γιατί μας ενδιαφέρει το δικαίωμα της υπογραφής;
Σε αυτή την κατηγορία βάζω και τα οικονομικά θέματα που θα μας είναι χρήσιμα στην δουλειά και την ζωή μας.
*
Υπάρχουν και ζητήματα ιστορίας και θεσμών:
Πώς εξελίχθηκαν τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα; Πώς εξελίχθηκε η τεχνική εκπαίδευση; Παράλληλα με αυτά πώς εξελίχθηκαν οι επαγγελματικοί θεσμοί; Τι είναι δηλαδή το ΤΕΕ και γιατί υπάρχει ο συγκεκριμένος συσχετισμός δυνάμεων μέσα του σήμερα; Γιατί υπάρχει διαφορά μεταξύ Αγγλοσαξονικού συστήματος και Ευρωπαϊκού και γιατί η Ελλάδα ακολουθεί το Γερμανικό σύστημα εκπαίδευσης;
Ποίος είναι διαχρονικά ο ρόλος των «καθαρών» επιστημών μέσα στα τεχνικά ιδρύματα;
*
Υπάρχουν, τέλος, και ζητήματα επικοινωνίας:
Ποιες διαδικασίες εμπλέκονται στην επιστημονική επικοινωνία; Τι είναι οι δημοσιεύσεις; Πώς προκύπτουν; Ποια είναι η διαδικασία δημοσίευση και το σύστημα αξιολόγησης; Δουλεύει αυτό το σύστημα; Μπορούμε να δράσουμε έξω από αυτό;
Πώς αλληλεπιδρά η επιστήμη με την κοινωνία; Πώς αυτή επηρεάζει την δουλειά των επιστημόνων; Πώς μπορούμε να επηρεάσουμε εμείς την κοινή γνώμη σε ζητήματα επιστήμης;
Αυτά τα θέματα μου ήρθαν έτσι πρόχειρα. Δεν λεω ότι όλα αυτά θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικά μαθήματα ούτε ότι είναι τα μόνα ή ότι όλα είναι ενδιαφέροντα. Το μόνο που ισχυρίζομαι είναι ότι πρέπει να συζητήσουμε και να διεκδικήσουμε να διδασκόμαστε από τον ΑΚΕΔ ουσιαστικά μαθήματα.